حسين قرچانلو
153
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
اين ناحيه اراضى سرسبز تا دويست ميلى ساحل كشيده شده است . ارتفاع صنعا ، پايتخت يمن ، از سطح دريا هزارپا است . به همين دليل اين شهر يكى از زيباترين و خوش آب و هواترين شهرهاى جزيرة العرب است . همچنين در مناطق ساحلى اراضى حاصلخيز ديگرى بهطور ناپيوسته وجود دارد ، حضرموت درّههاى عميق با آبهاى زيرزمينى فراوان دارد . آب و هواى انتهاى شرقى جزيرة العرب تا عمان تا حدودى مرطوب و آب و هواى جدّه ، حديده و مسقط گرم و مرطوب است . « 1 » كشاورزى و دامدارى و ثروتهاى معدنى جزيرة العرب خشكى هوا و شورى خاك در جزيرة العرب براى رشد بسيارى از گياهان مناسب نيست . نخل خرما عروس نباتات عربستان است كه ميوهء آن در همهجا مرغوب و رايج است خرما از مهمترين فراوردههاى كشاورزى عربستان است و حتى در درون جزيرة العرب نيز مصرف فراوان دارد . عربها از خشك و تازه آن بهرههاى فراوان مىبرند و از آن ، روغن و انواع نوشيدنيها مىگيرند و هستهء آن را آرد مىكنند . اين گياه گرانبهاست و بر ديگر گياهان برترى دارد . خرمابن نهتنها در ميان عربها ، بلكه در ميان ديگر ساميان هم سرور درختان بوده است . نخلستان مانند شتر مايهء توانگرى بود . خرما نخستين خوراك و خورش عربها و از كهنترين و مقدسترين درختان كاشته شده به وسيلهء ساميان بوده است . « 2 » حدود صد نوع خرما در مدينه و اطراف آن كشت مىشده كه نويسندگان عرب از آن ياد كردهاند . از ديگر محصولات كشاورزى گندم ، جو ، ذرت ، برنج و تاك است . گندم در يمن و بعضى واحهها ، برنج در عمان و احساء و تاك ( مو ) در طايف و يمن كشت مىشود . در مناطق پرآب مانند يمن و طايف كه مردم آن گرايش به كشاورزى داشتند و از روزگار جاهلى ييلاق مردم مكه بوده ، درختان ميوه مانند انار ، سيب و زردآلو كشت مىشده است . « 3 » نام برخى از درختان و ميوهها كه در قرآن آمده دليل وجود آنها در حجاز
--> ( 1 ) . تاريخ عرب ؛ ج 1 ، ص 21 و تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ ج 1 ، 2 و 3 ، ص 3 و تاريخ دول و ملل اسلامى ؛ ص 1 و 2 . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 206 و 207 . ( 3 ) . همان . . . ؛ ج 1 ، ص 207 و 209 .